Her şey TikTok ve Instagram'da başladı: iki kişi, tam hızla birbirine doğru koşuyor, kafa kafaya, elde top. Çarpışmaya hükmeden kazanıyor. Sosyal medya buna "dünyanın en sert çarpışma sporu" adını verdi. Ve şimdi ilk can kaybı yaşandı.
Yeni Zelanda'nın Palmerston North kentinde, bir arkadaşının 21. yaş gününü arkadaşlarıyla kutlayan 19 yaşındaki Ryan Satterthwaite, oyunun bir versiyonunu denedi. Bir koşu, bir çarpışma, ağır bir yaralanma. Hastanede solunum cihazıyla kısa süre hayatta tutuldu. Pazartesi gecesi Ryan hayatını kaybetti.
Run It Straight nedir?
SponsorluKural basit, silahı da bu basitliği.
20 metrelik bir koşu koridoru. İki katılımcı karşılıklı uçlardan koşuyor; biri rugby topunu taşıyor, diğeri tutucu rolünde. Tam hızla çarpışıyorlar. Hakemler, çarpışmaya hükmeden tarafı galip ilan ediyor. Kask yok, eldiven yok, koruma yok.
Oyunun kökleri çoğunlukla rugby oynanan ülkelere, Avustralya ve Yeni Zelanda'ya uzanıyor. Pasifik Adaları kökenli pek çok kişi bunu çocukluğuyla özdeşleştiriyor; arka bahçede oynanan bir tür "bull rush". Ancak çocukların pazar öğle yemeğinden sonra oynadığı şey, bugün milyonlarca çevrimiçi izlenme üreten bir mekanizmaya dönüştü.
Ryan Satterthwaite'in trajedisi
Ryan, resmi bir Run It Straight turnuvasına katılmıyordu. Cumartesi günü grup, bir arkadaşının 21. yaş gününü kutluyordu. Pazar öğleden sonra ise oyunun arka bahçe versiyonunu denemeye karar verdiler.
Ryan'ın amcası Peter Satterthwaite, daha sonra NZ Herald'a şunları söyledi: "Oyunu biliyorlardı. Oynamanın eğlenceli olacağını düşündüler. Tam bir talihsiz kazaydı ve kafasını çarptı."
Manawatū bölge polis amiri Müfettiş Ross Grantham, olayın "arkadaşlar arasında doğaçlama bir oyun olduğunu, planlı bir etkinlik olmadığını" doğruladı; ancak acı sonucun "böyle bir faaliyetin doğasında bulunan güvenlik risklerini gözler önüne serdiğini" ekledi.
Grantham, "Genç bir adam, sosyal medya çılgınlığı olarak anladığım bir şeye katıldığı için hayatını kaybetti" dedi. "Bu bir suç meselesi değil, ancak polis adli tıp uzmanı adına soruşturmaları sürdürecek."
Ryan başta bilinçliydi. Arkadaşlarıyla konuşuyordu. Ardından durumu hızla kötüleşti. Ambulansı beklerken grup o kadar endişelendi ki onu kendileri Palmerston North Hastanesi'ne götürdü. Orada acil ameliyata alındı. Beynindeki kanama durdurulamadı. Pazartesi gecesi ise son nefesini verdi.
Ryan, Mainfreight Transport'ta çalışıyordu. 2022'de, basketbol ve touch oynadığı Palmerston North Boys' High School'dan mezun olmuştu. Rugby'yi çok seviyordu.
Amcası, "Herkes için her şeyi yapardı" dedi. "Harika bir çocuktu."
Palmerston North Boys' High School müdürü David Bovey, Ryan'ın ölümünü duymadan önce bile öğrencilerini bu oyun konusunda uyarmayı planladığını söyledi.
"Bir trajedinin yaşanması an meselesiydi. Ergenler risk ve sonuçları değerlendirmekte iyi değil. O sadece arkadaşlarıyla eğleniyordu. Tam bir facia."
Tıp dünyasından alarm
Ryan'ın vakası nörologları şaşırtmadı.
Auckland University of Technology profesörü Patria Hume, trajedi yaşanmadan önce bile Run It Straight çarpışmasının bir rugby tutuşundan beş kattan fazla kuvvet taşıdığını söylemişti. Beş kat. Üstelik kafa travmalarının zaten uluslararası bir kaygı olduğu bir spor dalında.
Hume, CNN'e şunları söyledi: "Ryan'ın ölümü önlenebilirdi. Bu, sosyal medya etkisi için tasarlanan Runit etkinliklerinin arka bahçedeki bir taklidiydi. Runit, geleneksel sporların yapısından, güvenlik protokollerinden ve amacından yoksun. Rugby, boks ve MMA doğası gereği fiziksel olsa da zararı en aza indirmek ve sporcuları korumak için tasarlanmış kurallarla yönetiliyor."
Auckland Üniversitesi Beyin Araştırmaları Merkezi'nde nörobilimci ve KTE (CTE) araştırmacısı Dr. Helen Murray, NZ Herald'a "Bu etkinlikte açıkça yüksek bir kafa yaralanması riski var. CTE açısından bakarsak, tekrarlanan kafa ivmelenmesi olaylarına maruz kalmanın CTE patolojisi için en büyük risk faktörü olduğunu biliyoruz" dedi.
Mekanizmayı sade bir dille anlattı: "Beynimiz esasen kafatasımızın içinde beyin omurilik sıvısında yüzüyor. Bir yumurta kabuğundaki yumurta gibi; sallarsanız içindekine zarar verirsiniz."
Beyin hasarı kuruluşu Headway'in CEO'su Stacey Mowbray ise daha da net konuştu: "Bu bir spor değil. Sadece pervasız, yüceltilmiş bir şiddet."
Bunu özellikle tehlikeli kılan, "ikinci darbe sendromu" olarak adlandırılan durum. Bir katılımcı hafif bir kafa yaralanmasının hemen ardından geri dönüp yeniden çarpıştığında, beyin mikro travmadan toparlanmak için zaman bulamıyor. Sonuç ölümcül olabilir.
Auckland'daki Trusts Arena'da yaşanan tek bir etkinlik riski ortaya koyuyor. Geçen hafta orada düzenlenen Run It Straight denemesinde sekiz yarışmacıdan üçü çekilmek zorunda kaldı; ikisinde sarsıntı belirtileri görüldü. Denemelerin ilk gecesinde bir katılımcı bilincini kaybetti ve nöbet geçirdiği görüldü. Bu tek bir etkinlik. Sekiz kişi. Üç yaralı.
Para, para, para
Ama buna rağmen para akmaya devam ediyor.
Avustralya merkezli RUNIT Championship League, Şubat 2025'te start aldı. Lansman videosunda Melbourne Storm ve Yeni Zelanda rugby league'in tecrübeli ismi Nelson Asofa-Solomona yer aldı. "Koşabilir misin?" diye soran Asofa-Solomona, ardından RUNIT'in planını anlattı: "temasa hükmetmek için gereken özelliklere sahip herkesi" bünyesine katarak "güçlüyü daha güçlüden ayırmak."
Diğer rugby ve MMA yıldızları da RUNIT'in yüzü olarak katıldı: Manu Vatuvei, George Burgess, Chanel Harris-Tavita (Warriors'ın şu anki halfback'i), Nemani Nadolo, UFC'den Carlos Ulberg.
Ardından etkinlikler geldi. Nisan'da Melbourne'de 20 bin Avustralya doları (yaklaşık 13 bin ABD doları) ödül konuldu. Auckland'da, Trusts Arena'da denemeler yapıldı. Haziran için büyük final planlanmıştı; ödül havuzu 200 bin Yeni Zelanda doları (yaklaşık 118 bin 800 ABD doları) idi.
RUNIT'in Instagram'da 170 bin, TikTok'ta 73 bin takipçisi var. Videolar milyonlarca izlenme topladı. Yanında, amatör müsabakalar düzenleyen Run It Straight 24 gibi benzer başka kuruluşlar da ortaya çıktı. İş modeli açık: sosyal medyada viral olmak, canlı etkinlikler, ödül havuzları, yayın hakları.
UFC'nin başındaki Dana White'ın servetinin 500 milyon dolar olduğu belirtiliyor. RUNIT'in arkasındaki organizatörler bunun kendi hedefleri olabileceğini biliyor.
Ryan'ın amcası masaya belirli bir soru koydu: "O oyunda nihai amaç rakibini incitmek, üzerinden geçmek, omzunu, kafanı önde tutarak çarpmak. Organizatörler ne olacağını sanıyordu?"
Spor dünyasından tepkiler
Yeni Zelanda Rugby Federasyonu net bir açıklama yaptı: "İnsanları Run It Straight oyunlarına veya müsabakalarına katılmamaya çağırıyoruz; çünkü ciddi yaralanma riski taşıyorlar. Temaslı spor yapmak isteyenler bir okul ya da kulüp takımına kaydolmalı, kontrollü ve güvenli bir ortamda güvenli şekilde nasıl tutuş yapılacağını ve rakipten sıyrılma sanatını öğrenmeli."
Yeni Zelanda'daki bir dizi okul oyunu okul alanlarından yasakladı. Auckland'daki bir yerel kurul ise kendi bölgesindeki halka açık parklarda yasakladı. Yeni Zelanda Spor Bakanı Mark Mitchell, "önemli ölçüde risk taşıyan denetimsiz faaliyetler" olarak nitelediği bu duruma karşı hükümetin hangi önlemleri alabileceği konusunda görüş aldığını söyledi.
Trusts Arena'nın geçici CEO'su Lynette Adams, salonda artık hiçbir RUNIT etkinliğine izin verilmeyeceğini duyurdu: "Mekanımızdaki tüm katılımcıların güvenliği her şeyden önemli, bu nedenle gelecekte The Trusts Arena'da hiçbir Runit etkinliğinin yapılmasına izin vermeme kararı aldık." Planlanan büyük final iptal edildi.
RUNIT Championship League sözcüsü şu yanıtı verdi: "Boks, dövüş sanatları veya dövüş tarzı faaliyetler gibi her temaslı spor yalnızca profesyonel tıbbi gözetim ve destek içeren, son derece kontrollü ortamlarda yapılmalıdır. Tüm RUNIT etkinlikleri, katılımcıların uygunluğunun taramadan geçirilmesi, nerede ve nasıl tutuş yapılacağına dair katı kurallar (yalnızca omuzlarla kalçalar arasında), uzman tıbbi destek ve müsabaka sırasında ve sonrasında yapılan tıbbi değerlendirmeler dahil yerleşik protokolleri izler. Sporun taklit edilmesini teşvik etmiyoruz; çünkü bu yalnızca yukarıda belirtilen katı koşullar altında, onaylı RUNIT etkinliklerinde yapılmalıdır."
Ryan'ın ailesi bu yanıtı kabul etmiyor. Spor ve beyin hasarı uzmanları da öyle.
Amca Peter Satterthwaite, "Bizi dinlemezler, biz sıradan insanlarız" dedi. "Ama halk sporcularımızı idol görüyor. All Blacks'i. Warriors'ı. 'Bunu yapmayın' demesi gerekenler onlar."
Ryan'ın ailesi, önde gelen rugby isimlerini Run It Straight'i alenen kınamaya çağırıyor. Seslerinin duyulduğuna dair bir işaret, yeni bir kurban ortaya çıkmadan önce çok değerli olurdu.
Ryan'ın amcası pek çok kişinin düşündüğünü şöyle özetledi: "Biraz eğlence, ömür boyu sürecek sonuçlar doğuruyor. Sakın yapmayın."